کافه‌نویسی‌ در کافه پیانو

نام و آوازه داستان «کافه پیانو» را خیلی وقت بود شنیده بودم، اما فرصت مطالعه آن فراهم نشده بود. سرانجام یک روز در قفسه کتابخانه چشمگیرش کردم و برش داشتم برای خواندن...

جداً از خواندنش لذت بردم. نه اینکه داستان تحفه‌ای باشد، زبان و نثرش به دلم نشست. 

«کافه پیانو» را اگرچه نمی‌توان به لحاظ فنی یک «رمان» دانست، اما نثر و زبان داستانی آن، گیرا و جذاب است و داستان‌های مختلفی که به روایت نویسنده در می‌آید، معمولاً خواندنی و شیرین است.

 فضای داستان را باید فضایی شبه‌روشنفکری نامید که در آن، برخی داشته‌ها و آرزوهای طبقه روشنفکر جامعه را به تصویر می‌کشد. آدم‌هایی که هرکدام اخلاق خاص و متفاوتی دارند و عصرهای تنهایی خود را در کافه پیانو به نوشیدن قهوه، آن هم با سلیقه‌های خاص می‌گذرانند.

جعفری حتی از زندگی واقعی خود و تعطیل کردن نشریه‌اش به دلیل اینکه مردم دنبال نشریات زرد و عامه پسند هستند و اهمیتی به نشریه‌ای که جلوتر از آنها فکر می‌کند، نمی‌دهند، دستمایه گرفته و سرخودگی‌های اجتماعی شبه روشنفکران با بازگو می‌کند.

 رک‌گویی و صراحت نویسنده نیز به وضوح در طول داستان دیده می‌شود و این ویژگی شاید به مزاج برخی‌ها خوش نیاید. چرا که جعفری با صراحت تمام بسیاری از عادات و اخلاق ناپسند جامعه ایرانی را مورد انتقاد قرار داده و افراد را به خاطر نهادینه شدن این عادات، سرزنش می‌کند.

 نثر و جملات کافه پیانو در بسیاری از مواقع اطناب دارد و جزئیاتی توصیف می‌شود که گاه اضافی به نظر می‌رسد. البته ذکر جزئیات، بیشتر مربوط به توصیف شخصیت‌ها و خلق و خوی جالب آنهاست که برخی از آنها فوق‌ا‌العاده شده است و از ذهن خلاق و خیال‌پردازی عجیب جعفری حکایت دارد. به عنوان مثال:

«من که فکر می‌کنم بیشتر عصبیت پلیس‌ها مال همین است که مجبورند دائمِ خدا فشّ و فشّ لعنتیِ این بی‌سیم‌ها را گوش کنند که مبادا یک وقت رئیس‌شان کاری باهاشان داشته باشد و آنها به گوش نباشند.

 که اگر من جای‌شان باشم؛ آن قدر می‌کوبم‌شان به لبه تیز یک پله سنگی که خرد و خاکشیر شوند. حتا بعدِ آن، ممکن است دو سه باری با چکشی چیزی بکوبم روی‌شان تا مطمئن شوم دیگر فشّ و فشّ نمی‌کنند و اعصابم را به هم نمی‌ریزند.»(صفحه 86)

از عمده ضعف‌های کافه پیانو، شخصیت‌پردازی نامناسب و نسبتاً ضعیف است. علاوه بر این، شخصیت‌ها ورود و خروجی نامفهوم در داستان دارند و حتی شخصیتی مثل صفورا یا گل گیسو نیز گاه در میان داستان‌ها گم می‌شوند و خبری از آنها نمی‌شود!

گفتم که کافه پیانو رمان نیست، داستان بلند هم نیست. حتی مجموعه داستان کوتاه هم نیست! بیشتر یک روزمره‌نگاری و کافه‌نویسی است که البته با یک جستجو در اینترنت می‌توان پرده از الگوی نگارش آن توسط فرهاد جعفری برداشت. جعفری یک وبلاگ نویس است. وبلاگش هم ملغمه‌ای از مطالب شخصی و فرهنگی و سیاسی و اجتماعی و... است که به نوعی به زندگی و گذران روزگار خودش مرتبط است.

درواقع جعفری مطالب وبلاگش را با اندکی ویرایش و افزودن تم داستانی تبدیل به «کتاب کافه پیانو» کرده است. ضمن اینکه خودش هم در جایی گفته این کتاب را یک ماهه نوشته است!

با تمام این احوال، شخصاً از زبان کتاب لذت بردم و به همین دلیل آن را ذره ذره خواندم. می‌توان کافه پیانو را به داستان نویسان جوان توصیه کرد تا با تخیل و ذهن خلاق در توصیف اتفاقات به ظاهر جزئی آشنا شوند.

پـــــــــی نوشـــــــــتـ:

* تقدیر اینچنین بود که بلاگفا به مرز نابودی کشانده شود و بسیاری از مطالب وبلاگ خاکریزهای کاغذی هم از بین برود. خیلی ناراحت شدم، اما چه می‌توان کرد؟ شده است دیگر... حیف!

انقلاب اسلامی ایران چالشی بر نظریه های انقلاب

انقلاب اسلامی ایران چالشی بر نظریه های انقلاب/ عباس ایمان پور و سركار خانم زیبا اكبری/ انتشارات مرکزاسناد انقلاب اسلامی

در حوزه جامعه شناسی مبحث انقلاب و مبانی انقلاب ها یکی از مباحث اصلی و پرطرفدار و چالشی است. نظریات مختلفی درباره انقلاب ها توسط  متفکران مطرح شده که هرکدام بر اساس بنیان های فکری خود، دلایل وقوع انقلاب را در جوامع مختلف بررسی می‌کنند.

وقوع انقلاب اسلامی در ایران موجب شد تا اکثر نظریه های سابق درباره انقلاب ها دچار اختلال شود. چرا که نوع و پایه و اساس ان با سایر انقلاب ها متفاوت بود.

"انقلاب اسلامی ایران چالشی بر نظریه های انقلاب" نام كتابی است كه جناب آقای عباس ایمان پور و سركار خانم زیبا اكبری به صورت مشترك آن را به تألیف رسانده اند و در آن ضمن بررسی نظریات انقلاب، به تفاوت های انقلاب اسلامی ایران با سایر انقلاب ها پرداخته اند. این كتاب توسط مركز اسناد انقلاب اسلامی در سال 1387 منتشر شده و مشتمل بر 5 فصل می باشد.

انقلابانقلاب اسلامی به عنوان یكی از مهم ترین پدیده های سیاسی- اجتماعی قرن بیستم، نه تنها موجب تحول و دگرگونی در حوزه های سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی ایران گردید، بلكه حوزه نظریه های سیاسی- اجتماعی مربوط به انقلاب ها نیز از این تغییرات مصون نماند . تمام  نظریه هایی كه مدعی تبیین و پیش بینی انقلاب ها بودند، به خاطر ناتوانی در پیش بینی و تبیین این پدیده بزرگ، مورد چالشی اساسی قرار گرفتند. از این رو برخی از اندیشمندان و نظریه پردازان، درصدد تعدیل و اصلاح آنها برآمده اند.

مهم ترین هدف این پژوهش پاسخ دادن به این پرسش است كه مهم ترین عامل یا عوامل شكل گیری و تكوین انقلاب اسلامی چه بوده است؟

برای بررسی اجمالی این پرسش و اثبات فرضیه تأثیرگذاری انقلاب اسلامی ایران بر دیگر انقلاب های جهان،  پژوهش حاضر در پنج فصل سازماندهی شده است:

فصل اول به بررسی و تعریف واژه انقلاب، مفاهیم و ویژگی های آن پرداخته است. این فصل با عنوان كلی«كلیات و مفاهیم» در پنج بخش مجزا، كلیات و مفاهیم مرتبط با انقلاب را مورد بحث و بررسی قرار داده است.

فصل دوم، تئوری های موجود درباره پدیده انقلاب را از دید نظریه پردازانی كه در این زمینه دست به تحلیل و تبیین عوامل وقوع انقلاب زده اند، ارائه كرده است. عنوان فصل دوم كتاب «سیری در نظریه های انقلاب» می باشد.

فصل سوم كه «نظریه های مطرح شده درباره انقلاب اسلامی ایران» نام گرفته است، در یازده بخش، یازده مورد از نظریه های مرتبط با انقلاب اسلامی ایران را به بحث گذاشته و در واقع اختصاص به همین تئوری ها دارد.

فصل چهارم كتاب«انقلاب اسلامی ایران چالشی بر نظریه های انقلاب» با عنوان كلی «مروری بر نظریه های رهبری» در چهار بخش به صورت مجزا، این موارد را مورد بررسی قرار داده است.

نهایتا در فصل پنجم نقد و تعدیلاتی در مورد رهیافت های مطرح شده در پژوهش انجام گرفته و نقش رهبری و اسلام سیاسی معاصر در شكل گیری و تكوین انقلاب اسلامی تبیین گردیده است. این فصل كه «نقدی بر نظریه های انقلاب اسلامی و تأكید بر نقش رهبری عنوان گرفته است.

معرفی 3 کتاب درباره پیامبر مکرم اسلام؛حضرت محمد(صلی الله علیه و آله)

آنك آن يتيم نظر كرده: محمدرضا سرشار/ به نشر و سوره مهر
کتاب آنك آن يتيم نظر كرده، اثری است داستانی از محمدرضا سرشار که انتشارات به نشر آن را منتشر کرده است.
آنکاين كتاب، زندگي‌نامه و سرگذشت پيامبر اكرم (ص) را مورد بررسي قرار داده و نويسنده به دليل تسلط بر عناصر داستاني، سعي كرده است تاريخ را با زباني داستاني براي مخاطبان خود نقل كند. به همين دليل، نوشتار ايشان به اثري خواندني و جذاب تبديل شده است، كه در آن نه تنها از خشكي تاريخ اثري نمي‌بينيد، بلكه حوادث تاريخي به گونه اي رديابي شده اند كه ريشه هاي هر واقعه، به خوبي ترسيم شده است.

نثر کتاب آنک آن یتیم نظر کرده قدری خاص اما دلنشین است، برای همین این کتاب به خوانندگان حرفه ای بیشتر توصیه می‌شود. این کتاب مورد تقدیر رهبر انقلاب نیز قرار گرفته است. اخیراً هم به یکی دو زبان خارجی ترجمه شده است.

طراحی اولیه جلد قدری نازیبا بود، اما  انتشارات سوره مهر در چاپ های جدید، طرح جلد زیباتری کار کرده است.

 

 

همنام گلهاي بهاري: حسين سيدي، نسيم انديشه
كتاب همنام گل هاي بهاري نوشته حسین سیدی است و توسط انشارات نسیم اندیشه چاپ و منتشر شده است.

این کتاب با نثری روان و قابل فهم و کاربردی به خصوصیات اخلاقی پیامبر (ص) و توصیه های آن حضرت در زمینه های مختلف پرداخته است.

در این مجموعه سعی می‌شود مسایل مختلف زندگی از دیدگاه پیامبر اسلام(ص) بیان شود و هدف آن، پاسخ به این سوال است که در روزگار امروز و برای انسان قرن بیست‌ویکم چگونه اهل بیت می‌توانند الگو باشند و چگونه آنها می‌توانند گرهی از زندگی مردم باز کنند.

در جذابیت این کتاب همین بس که تا به حال سي بار چاپ شده و همچنان جذابيت خود را براي خواننده امروزي حفظ كرده است. متن روان و زيباي كتاب با بهره گيري از منابع گسترده شيعه و سني و دسته بندي بسيار خوب سيره پيامبر اين كتاب را در مقايسه با هم رده هاي خود ممتاز كرده است. سيره پيامبر در برخورد با خود، خدا، طبيعت و ديگران را در اين كتاب مي خوانيد.

همان طور که اشاره شد، نثر کتاب روان و زیباست. جوانان و حتی نوجوانان هم می توانند از این کتاب لذت ببرند.

حکایت نامه موضوعی پیامبر اعظم (ص)/ حجه الاسلام غلامرضا حیدری ابهری/ نشر جمال
3در سیره نگاری پیامبر از روش های مختلفی استفاده می شود که بهترین آنها نگاهی به حکایت هایی است که از پیامبر اسلام(ص) نقل شده است. کتاب حکایت نامه موضوعی پیامبر اعظم (ص) بیش از 850 حکایت از زندگانی پیامبر اعظم(ص) است که تحت 160 موضوع نگاشته شده اند. از ویژگی های این کتاب می توان به نثر و ترجمه زیبا و روان روایات اشاره کرد.

از دیگر خصوصیات این کتاب جامعیت حکایات وارده است که تقریبا اکثر قریب به اتفاق موضوعات ممکن را بررسی کرده است.

حکایت نامه موضوعی پیامبر اعظم (ص) را غلامرضا حیدری ابهری تالیف و نشر جمال آن را روانه بازار کرده است.

کتاب هایی برای آخر ماه صفر

در برنامه " در سوگ آفتاب " که در سه روز آخر ماه صفر به مناسبت رحلت و شهادت پیامبر اکرم)صلی الله علیه و آله)، امام حسن مجتبی و امام رضا (علیهما السلام) از رادیو یزد پخش می‌شد، کتاب های زیر را برای معرفی انتخاب کردم:

فروغ ابدیت/ مولف : آیه الله جعفر سبحانی/ انتشارات بوستان کتاب
یکى از مقاطع بى‏نظیر تاریخ، دوران حضرت رسول(ص) از تولّد تا رحلت است. در این‏باره، کتاب‏هاى بسیارى از سوى مسلمانان و غیرمسلمانان نوشته شده است که متأسفانه در بیش‏تر آن‏ها، نقایص بیشمارى به چشم مى‏خورد.
«فروغ ابدیت» با قلمى روان و گویا، وقایع مهم و اساسى زندگى پیامبر اسلام«ص» را از اساسى‏ترین مدارک تاریخى اسلام نقل کرده و به تجزیه و تحلیل آنها نشسته و ایرادها و شبهه‏هاى موجود را با دلایل قوى، جواب داده است.
«عرب پیش از اسلام»، «نیاکان پیامبر«ص»» «نخستین جلوه حقیقت»، «افسانه غرانیق»، «معراج از نظر قرآن و حدیث و تاریخ»، «سفیران پیامبر«ص»»، بعضى از فصول این کتاب است.

محمد (ص)! پیام آور عدل و آزادی/ دکتر سید یحیی یثربی/ نشر علم
«محمد (ص) پیام آور عدل و آزادی» عنوان کتابی به قلم دکتر سید یحیی یثربی است که از سوی نشر علم چاپ و منتشر شده است. نویسنده در این کتاب با نگاهی تازه، زندگی پیامبر اسلام (ص) را در قالب داستانی جذاب روایت می کند. نویسنده هدف از تألیف این اثر را نشان دادن پاره ای از مبانی انحصاری دین اسلام، تلاش برابر گزارش زندگی انسانی رسول خدا، روشنگری در برابر وسوسه ها و تبلیغات ناشی از جهل و اغراض سیاسی، جلوگیری از نفوذ اندیشه های انحرافی و تحریف تاریخ اسلام، تأکید بر مسائل سیاسی و اجتماعی بعثت پیامبر اسلام (ص) برمی شمارد و می خواهد اسوه ای عینی و عملی از پیامبر به جوانان معرفی کند.

سه کاهن/ مجید قیصری/ عصر داستان
داستان سه کاهن به یک روز از زندگی پیامبر اکرم (ص) در سن چهار سالگی بازمی‌گردد. در این داستان حلیمه دایه پیامبر در تلاشی قابل توجه، سعی دارد تا جان پیامبر را از گزند کاهنانی نجات دهد که می‌خواهند بر اساس نشانه‌های ظاهری پیامبر خاتم، وی را در کودکی از بین ببرند.
روزهایی که سه کاهن یهودی با تشخیص نشانه های پیامبر خاتم در محمد خردسال درصدد از میان برداشتن او هستند و حلیمه تلاش می کند این امانت ارزشمند را به پدربزرگش- بزرگ قریش_حضرت عبدالمطلب که در داستان سردار نامیده شده برگرداند و در واقع کشاکش حلیمه و کاهنان ماجرای اصلی داستان است.

تحلیلی از زندگانی سیاسی امام حسن(ع) تألیف علامه جعفرمرتضی عاملی/انتشارات بوستان کتاب
نویسنده در سه فصل زندگانی سیاسی امام حسن(ع) در عهد رسول خدا و خلفا ی سه گانه بررسی کرده است. سید جعفر مرتضی عاملی محقق و نویسنده برجسته شیعه از عالمان دینی جبل عامل لبنان است.
فصل اول کتاب با عنوان «زندگانی سیاسی امام حسن(ع) در عهد رسول خدا(ص)» بش از آن که رنگ یک نوشته تاریخی داشته باشد با بیانی خطابه ای و تأثیرگذار به تحکییم اعتقادات شیعه پیرامون امامت امام حسن(ع)، جایگاه آن و دفاع از آن با استفاده از حدیث، تاریخ و تفسیر پرداخته است.
فصل دوم با عنوان « زندگانی سیاسی امام حسن(ع) در عهد شیخین» از غصب فدک و موضع حضرت زهرا(س) و حسنین(ع) در قبال آن آغاز شده است.
فصل سوم به زندگی سیاسی امام در دوره خلافت عثمان اختصاص یافته است. استناد به منابع متأخر تاریخی و نیز منابع تحقیقی در این فصل نیز مشاهده می گردد.
در این بخش از کتاب ضمن متن کامل سخنان امام در بدرقه ابوذر نکاتی که در نظر نویسنده قابل توجه بوده آورده شده است. تأسف عمیق از رفتار حکومت با ابوذر، تشویق وی به ادامه راه و تقویت بینش الهی ابوذر برای تحمل رنج ها از جمله این نکات هستند.

در مكتب كريم اهل بيت(ع) امام حسن مجتبي(ع)/ دكتر علي‌قائمي/ انتشارات اميري
دكتر قائمي اين كتاب را به 18 بخش تقسيم نموده و در هر بخش به قسمتي از زندگي پربار امام حسن(ع) پرداخته است. نويسنده در مقدمه كتاب هدف خود را از بحث پيرامون امام حسن(ع) ناشناخته ماندن قدر امام(ع) و شرايط ويژه عصر امام(ع) و سخنان ضد و نقيضي كه در مورد داستان زندگي امام(ع) از سوي زبان‌هاي غرض‌آلود بيان مي‌شود، بيان كرده است. همچنين به طور مفصل به بيان اهميت صلح ايشان پرداخته و آن را تا جاي ممكن تبيين نموده است.

حقایق پنهان / احمد زمانی/ بوستان کتاب
کتاب حقایق پنهان تألیف احمد زمانی اثری در زندگی امام حسن (ع) است. چنانچه مؤلف در مقدمه کتاب گفته در پی بررسی زندگی سیاسی امام و پاسخگویی به پاره ای از شبهات و اتهاماتی که متوجه امام حسن(ع) است، می باشد. از جمله محورهای مورد بررسی در این کتاب عبارت اند از ساختار شخصیتی امام در کودکی و نوجوانی، مسؤولیت های ایشان در دوران حاکمیت علی(ع)، دوران امامت، انگیزه های صلح، دوران زندگی در  مدینه و تهاجم فرهنگی امویان و عباسیان به ایشان.
نگاه همه جانبه به صلح امام حسن(ع) و استفاده از منابع فراوان در حوزه های مختلف تاریخی و روایی از نقاط قوت اثر حاضر است.

زندگی سیاسی هشتمین امام: علی‌بن موسی‌الرضا (ع)/سیدجعفرمرتضی عاملی/ مترجم: سیدخلیل خلیلیان/ دفتر نشر فرهنگ اسلامی
"نگارنده این اثر، در 4بخش زندگی سیاسی امام رضا (ع) را بررسی و ارزیابی كرده است .وی در بخش اول كتاب چگونگی پدید آمدن دولت عباسی و سیاست‌های آن دولت را تشریح می‌كند و در بخش دوم بحث علل و شرایط بیعت امام رضا (ع) را به میان می‌آورد .مواضع امام رضا (ع) در ارتباط با مامون، و اقدامات مامون و شهادت امام رضا (ع) مباحث بخش‌های چهارم و پنجم هستند."

مناظره علی بی موسی علیه‌السلام با عالمان ادیان/ نویسنده: احمد آقایی/ بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی
"این اثر به شرح مناظرات امام رضا (ع) با علمای یهودی و مسیحی و زرتشتی و ... پرداخته است كه بیانگر توانایی و علم این امام بزرگوار و تسلط ایشان به مسائل مذهبی ادیان دیگر در كنار اسلام است .پاره‌ای از بخشهای این كتاب عبارتست از : ویژگی عصر امام رضا(ع) ـ نقش امامان در پاسخگویی به پرسشها ـ شگفت ترین مناظره و ..."

آیین زندگی از دیدگاه امام رضا علیه السلام/ محسن كتاب‌چي
كتاب "آئين زندگي از ديدگاه امام رضا عليه السلام" شامل رهنمودهاي امام هشتم در زمينه حيات طيبه است.
اصول حيات طيبه در نگاه اما رضا (عليه السلام) سه چيز است: برخورداري از سلامت عقل، داشتن روح تعبد(بندگي)، داشتن اسوه و الگوى تمام عيار هدايت (قبول ولايت )
در این کتاب همچنین به تكالیف خانواده نسبت به ارحام و خویشاوندان از نظر امام رضا(ع) و اهنمایى هاى امام هشتم علیه السلام در موضوع آیین معاشرت پرداخته شده است.

-------------------------------------------------------------------------

* در معرفی این کتاب ها از برخی سایت ها نیز کمک گرفته شده است.

از چنده لا تا جنگ

معرفی کتاب / رادیو یزد/ برنامه یاد یاران / آذرماه 92

از چنده لا تا جنگ / خاطرات شمسی سبحانی/ تدوین گلستان جعفریان/ سوره مهر

کتاب از چنده لا تا جنگ؛ خاطرات خانم شمسی سبحانی، یکی از زنان شجاع از خطه مازندران است، كه با شروع درگيرى‏ها در كردستان، عازم سنندج شده و كار امدادرسانى را آغاز مى‏كند. ایشان همچنين از آغاز جنگ ايران و عراق تا اواخر سال1364 در مناطق جنگى جنوب، به‏عنوان نيروى داوطلب سپاه به‏ امدادرسانى مجروحان جنگى مى‏پردازد.

راوى در اين كتاب به ذكر خاطرات تلخ و شيرين از ايام حضور خود دركردستان و همچنين مناطق جنگى جنوب پرداخته و به عمليات هاى ‏فتح‏المبين، بيت‏المقدس، خيبر، والفجر مقدماتى و والفجر يك اشاره‏ مى ‏نمايد.

در کتاب « از چنده‌لا تا جنگ» با روايت‌هايي روبرو مي‌شويم كه شايد كمتر به آن پرداخته شده باشد. بارزترین نکته کتاب این است که خانم سبحانی جنگ زده نیست و زیانی از جنگ ندیده اما از کیلومترها دورتر، زندگی خود را رها کرده و برای کمک به جنگ زدگان و رزمندگان اسلام، پا به مناطق جنگی می گذارد تا دین خود را به جبهه های حق ادا کند.

خانم شمسي سبحانی به عنوان پرستار به جبهه رفته است و همين امر موجب شده تا نكاتي را روايت كند كه در بهداري‌ها و بيمارستان‌ها اتفاق افتاده است.

از چنده لا تا جنگ نمونه خوبی از یک روایت زنانه از دفاع مقدس است و مطالعه این کتاب می تواند ما را با خدمات و ایثارگری های بانوان مسلمان میهن مان در طول دفاع مقدس آشنا کند.

کتاب از چنده لا تا جنگ خاطرات خانم شمسی سبحانی است که خانم گلستان جعفریان آن را تدوین و انتشارات سوره مهر آن را در 192 صفحه منتشر کرده است.

----- از چنده لا تا جنگ را سال‌های پیش خواندم. کتاب خواندنی و دلنشینی است. چیزی در مایه های خاطرات مرضیه حدیدچی دباغ؛ اما نه به قوت آن.

وجود چنین زنان دلاور و غیرتمندی در جامعه باعث افتخار این نظام است. نمی دانم چرا کارگردانان و فیلمسازان ایرانی، به جای این همه فیلم بی سر و ته و غیرمفید، داستان زندگی زنانی چون شمسی سبحانی و مرضیه حدیدچی را به تصویر نمی‌کشند تا الگوی زنان ما باشند...

بانوی کربلا؛ حضرت زینب (سلام الله علیها)

{ کتاب های مربوط به قیام حضرت سیدالشهدا (علیه اسلام) / معرفی شده در برنامه عصرگاهی رادیو یزد }

بانوی کربلا؛ حضرت زینب(سلام الله علیها) / دکتر عائشه بنت الشاطی و ترجمه آیت الله سیدرضا صدر/ بوستان کتاب قم

کتاب «بانوی کربلا، حضرت زینب(س)» به قلم دکتر عائشه بنت‌الشاطی و ترجمه آیت‌الله سیدرضا صدر و به اهتمام سیدباقر خسروشاهی،‌ از سوی انتشارات بوستان کتاب چاپ شده است. مولف که از نویسندگان نامی عرب و فرزند یکی از روحانیون مصری است، در این اثر، زندگینامه حضرت زینب کبری(س) را با قلمی شیرین و سبکی دلپذیر نگاشته است.

در واقع موضوع این اثر، گزارشی است داستان‌گونه از زندگی پر فراز و نشیب و عبرت‌آموز عقیله بنی‌هاشم و بزرگترین بانوی اسلام در زمان خویش، یعنی حضرت زینب کبری(س).

مطالبی که در این کتاب آمده، تنها سرگذشت پرماجرای «بانوی کربلا» نیست، بلکه رویدادهایی است تکان دهنده و غم ‌انگیز از تاریخ مسلمانان در مقطع خاصی از تاریخ صدر اسلام که در اثر برخورد دو حرکت کاملاً متفاوت و متضاد بعد از رحلت پیغمبر اکرم(ص) به وجود آمد، یک حرکت که می‌کوشید روش و منش رسول خدا(ص) را در تمام ابعاد فکری و اجتماعی دنبال کند و حرکت دیگری که می‌خواست نظام سیاسی و اجتماعی دوران جاهلیت را در قالب دیگر برکرسی بنشاند.

به عقیده نویسنده کتاب، زینب کبری(س)،‌ در برهه‌ای از زمان -‌در حالی‌که غل و زنجیر بر تن داشت و در مجموعه‌ای از اسرا قرار گرفته بود- رهبری حرکت اول یعنی پیروی از روش پیامبر اسلام را به عهده گرفته و به تصدیق دوست و دشمن توانست به خوبی از عهده آن برآید و رسالت خویش را به پایان برد.

کتاب بانوی کربلا؛ حضرت زینب (سلام الله علیها) تالیف دکتر عائشه بنت الشاطی است که آیت الله سیدرضا صدر ترجمه و انتشارات بوستان کتاب آن را منتشر کرده است.

پس از 50 سال

{ کتاب های مربوط به قیام حضرت سیدالشهدا (علیه اسلام) / معرفی شده در برنامه عصرگاهی رادیو یزد }

پس از 50 سال/ مرحوم سید جعفر شهیدی/ انتشارات امیرکبیر

کتاب «پس از پنجاه سال، پژوهشی تازه پیرامون قیام حسین علیه السلام» تألیف «دکتر سید جعفر شهیدی» کتابی است که به بررسی علل و زمینه های واقعی وقوع حادثۀ کربلا می پردازد. این کتاب، روایت زندگی امام حسین (ع) و چگونگی عاشورا نیست، بلکه در این کتاب به این سوال پاسخ داده می شود که چرا این واقعه رخ داد؟
نویسنده برای یافتن پاسخ حقیقی به تحلیل حوادث و رویدادهای جامعۀ اسلامی از منظری نو پرداخته است. مرحوم شهیدی برای این کار تحلیل سال‌های نزدیک به حادثه را کافی ندانسته، و به بررسی حوادث از آغاز ظهور اسلام و بعثت پیامبر اکرم(ص) تا سال شصت و یکم هجری پرداخته. این تحلیل که جنبه های مختلف زندگی آن روز مسلمین را در نظر دارد، نشان می‌دهد که چگونه پس از پنجاه سال از رحلت رسول اکرم(ص) اجتماع مسلمانان از ارزش های اسلامی و قوانین دین به دور افتاد که در برابر این فاجعه، چنین بی اعتنا شد.

کتاب پس از 50 سال، شامل سی فصل است که طی آن عوامل سقوط جامعۀ اسلامی مورد بررسی قرار می گیرد. عواملی چون: مال اندوزی بزرگان، برتری یافتن قریش، بازگشت به تعصبات قبیله ای، شیوع بحث های کلامی و تأویلات نادرست قرآن، موروثی شدن زمامداری مسلمانان، و غیره.

در فصل ۷ این کتاب می‌خوانیم:

«حقیقت این است که هر اندازه مردم از دورۀ محمد (ص) و اصحاب پرهیزگار او دور می شدند، درک حقیقت دین برای آنان مشکل می شد و به هر نسبت که از فهم معنی دین بی بهره می ماندند روح تقوا در دل آنان می مرد و با عفاف و پارسایی وداع می گفتند... . این دورافتادگی از دین و احکام اسلام و گرویدن به سنت های منسوخ شدۀ دیرین برای مردمی که اجتماع نیم قرن پس از محمد (ص) را تشکیل می دادند طبیعی بود. و در اجتماعی که دین و تقوی بر آن حکومت نداشته باشد، پیدایش و شیوع هر منکر چندان غیرعادی به‌نظر نمی رسد.»
پس از 50 سال تالیف مرحوم سید جعفر شهیدی و انتشارات امیرکبیر آن را نتشر و روانه بازار کرده است.
زيباست كه در ايام محرم علاوه بر تقويت شور حسيني به تقويت شعور حسيني نيز همت گماريم و با مطالعه چنين كتاب هايي در جهت فهم هدف قيام حسين(ع) گام برداريم.

حسین؛ عقل سرخ

{ کتاب های مربوط به قیام حضرت سیدالشهدا (علیه اسلام) / معرفی شده در برنامه عصرگاهی رادیو یزد }

حسین؛ عقل سرخ/ حسن رحیم پور ازغدی/ انتشارات طرح فردا

کتاب حسین عقل سرخ، شامل سه گفتگوي حسن رحیم پور ازغدی در خصوص نهضت عاشورا و آرمان شهداي آن است.

رحیم‌پور در این کتاب، با بررسی تحلیلی حوادث کربلا و عوامل بوجود آورنده‌ی آن، سعی کرده‌ نگاه‌های جدیدی را در مخاطب نسبت به این موضوع یادداوری کند. او در فصل اول کتاب که با نام «عقل در عاشورا» متمایز گردیده‌است، عامل بروز بسیاری از مشکلات دنیای اسلام آن روز را کمرنگ شدن هسته‌ و درون مایه‌ی دین دانسته است.

جريان شناسي جامعه اسلامي از صدر اسلام تا حکومت يزيد و علت يابي پديده عاشورا در فصل اول اين کتاب با عنوان با عقل در عاشورا انجام شده است. در فصل دوم اين کتاب زندگي سياسي امام حسين (عليه السلام)  و فلسفه قيام عاشورا با عنوان عاشورا، پايان تاويل بررسي مي شود.  در فصل آخر کتاب نيز حسين(عليه السلام)، از مستضعفان مي گويد.

نویسنده همچنین به بیان و تفسیر خطبه‌ی حضرت امام حسین(ع) در منا پرداخته و نقش علمای دین و خواص جامعه را در عرصه‌ امر به معروف و نهی از منکر تبیین کرده است.

با کاروان نیزه

{ کتاب های مربوط به قیام حضرت سیدالشهدا (علیه اسلام) / معرفی شده در برنامه عصرگاهی رادیو یزد }

با کاروان نیزه/ علیرضا قزوه/ انتشارات سوره مهر

defaenarmكتاب با کاروان نیزه تركيب‌بند عاشورايي است كه علي‌رضا قزوه شاعر مذهبي و انقلابي آن را در چهارده بند سروده است. كتاب با مقدمه‌اي از استاد علي معلم دامغاني شروع شده است.

کتاب با کاروان نیزه یک ترکیب‌بند معمولی نیست، روضه‌ای است پر سوز و گداز؛ این شعر با نظر و تاثیری از ترکیب‌بند مشهور محتشم کاشانی و عمان همراه است. شاعر در این ترکیب بند، گریزها و تلمیحات زیبایی به وقایع عاشورا و آثار دیگر شاعران نیز دارد.

دوازدهمین بند از این کتاب را با هم بخوانیم:

گودالِ قتلگاه، پُر از بوی سیب بود
تنهاتر از مسیح کسی بر صلیب بود

سرها رسید از پیِ هم، مثل سیبِ سُرخ
اول سری که رفت به کوفه، «حبیب» بود

مولا نوشته بود، بیا ای حبیبِ ما
تنها همین، چقدر پیامش غریب بود

مولا نوشته بود: بیا دیر می‌شود
آخر حبیب را، زِ شهادت نصیب بود

کتاب با کاروان نیزه نوشته علیرضا قزوه است که انتشارات سوره مهر آن را در 48 صفحه منتشر کرده است.

جان ها فدای دین

{ کتاب های مربوط به قیام حضرت سیدالشهدا (علیه اسلام) / معرفی شده در برنامه عصرگاهی رادیو یزد }

جان ها فدای دین/ آیت الله مصباح یزدی/ انتشارات موسسه آموزشی امام خمینی(ره)

جان های فدای دین نام کتابی است به نام حضرت علامه مصباح یزدی که چاپ دوم آن در سال 1387 توسط انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی حضرت امام خمینی(ره) منتشر گردیده است.

این کتاب ارزشمند که ویراسته 3 سخنرانی آیت الله مصباح در ایام محرم است، توسط حجه الاسلام مهدی نادری تدوین شده است.

در این کتاب، تحلیل انسان ساز و الهام بخشی از واقعه عاشورا می خوانید. تحلیلی که ابتدا با ذکر روایتی از امام صادق (ع) و 5 وصیت مهم پیامبر عظیم الشان (ص) به امیرالمومنین(ع) شروع می شود.

در ادامه حضرت علامه دو پرسش طرح کرده و به آن پاسخ می دهند. یکی اینکه چگونه خون امام حسین(ع) اسلام را بیمه کرد؟ و دیگر اینکه آیا اصولاً جایز است کسانی جان خود را به خطر اندازند و خود و خانواده خود را به کشتن دهند برای بقای دین؟

همچنین یک تحلیل غلط و شاید بعضاً رایج درباره قیام اباعبدالله (ع) مبنی بر اینکه حضرت به اعتماد نامه های کوفیان به سمت کوفه حرکت کرده و اگر می دانستند در این راه شهید می شوند، تقیه می کردند و راه برادر را در پیش می گرفتند، طرح و نقد شده و دیدگاه صحیح از زبان علامه مصباح نقل می‌گردد.

بخشی از کتاب:

" اگر امام حسین(ع) فرمود هیهات من الذله این سخن یک پند و موعظه اخلاقی نبود، بلکه مطلب این است که من حاضر نیستم زیر بار ذلت بروم و اسلام چنین اجازه ای به من نمی دهد. ما گاهی این مطلب را طوری طرح می کنیم یا برایمان مطرح می کنند که تصور می‌کنیم اینها یک خصیصه و ویژگی شخص و فردی امام حسین (ع) بوده است. این تصور قطعاً باطل است. صحبت سلیقه شخصی و تکلیف اختصاصی نیست. اگر سیدالشهدا (ع) زیر بار زور نرفت و تن به ذلت نداد از آن جهت بود که دستور دین چنین است و دین و دستورات آن به امام معصوم (ع) اختصاص ندارد، بلکه مربوط به همه مسلمان هاست."

کتاب جان ها فدای دین، مباحث تدوین شده آیت الله مصباح یزدی است که انتشارات موسسه آموزشی امام خمینی(ره) آن را منتشر کرده است.

پدر، عشق و پسر

{ کتاب های مربوط به قیام حضرت سیدالشهدا (علیه اسلام) / معرفی شده در برنامه عصرگاهی رادیو یزد }

پدر، عشق و پسر/ سید مهدی شجاعی/ نیستان


defaenarmکتاب پدر، عشق و پسر اثری است از سید مهدی شجاعی که در آن فرازهایی از زندگی حضرت علی‌اکبر بن الحسین علیهما السلام به تصویر کشیده می‌شود. وقایع از زاویه‌ی اول شخص و از زبان «عقاب»، اسب آن حضرت روایت می‌شود و مخاطب راوی در داستان، لیلا مادر گرامی حضرت علی‌اکبر (ع) است.

فصول این کتاب با عنوان «مجلس» نامگذاری شده و داستان متشکل از ده مجلس است که در هر مجلس، عقاب با زبانی عاطفی و دلنشین، صحنه‌ای از زندگی حضرت علی‌اکبر(ع) را روایت می‌کند و مجالس پایانی، به شهادت حضرتش در کربلا اختصاص دارد.

داستان از چگونگی رسیدن عقاب به حضرت علی‌اکبر شروع می‌شود و مجلس دوم تصویری از ولادت آن حضرت ارائه می‌دهد. مجالس بعدی به ماجراهای پیشنهاد امان از سوی سپاه عمر سعد به حضرت، سقایت ایشان برای اهل خیام قبل از حضرت عباس، صحنه‌های پوشاندن لباس رزم و راهی کردنشان به میدان توسط امام و ... می پردازد.

در قسمتی از متن شیوای کتاب می خوانیم:

آرام باش لیلا، تا برایت از میدان رزم بگویم: من بودم و علی و یک میدان دشمن و تا چشم کار می کرد، سلاح و تا دید می رسید، سوار. نمی دانم چقدر. آن قدر که بیابان در پس و پشت و اطرافشان پیدا نبود. آن قدر که انگار خط پشت دشمن به افق می رسید، پیاده ها بماند. من در عمرم این همه اسب یک جا ندیده بودم. اما این ها را فقط من می دیدم. سوار من انگار چشم به جای دیگر داشت و گرنه باید ترسی، تردیدی، لرزشی یا لااقل تأملی... هیچ از این خبرها نبود.

با تحکمی بی سابقه به من گفت: بچرخیم! و شروع کرد به رجز خواندن! چه صدایی! چه صلابتی! چه جوهره ای! چه جلال و جبروت و عظمتی! ...

کتاب پدر، عشق و پسر نوشته سید مهدی شجاعی است و انتشارات نیستان آن را منتشر کرده است.

فتح خون

{ کتاب های مربوط به قیام حضرت سیدالشهدا (علیه اسلام) / معرفی شده در برنامه عصرگاهی رادیو یزد }

فتح خون/ شهید سید مرتضی آوینی/ نشر واحه

در میان کتاب های بسیاری که دربارة واقعة عظیم کربلا نگاشته ‌شده‌اند، اندک هستند کتاب هایی که نویسندگانشان کوشیده‌اند علاوه بر ابراز شیفتگی و بیان عظمت واقعه و مظلومیت سیدالشهدا و یارانش‌، نقبی به حقیقت ماجرا بزنند و در حد توان خود، پرده از راز بزرگ کربلا بردارند.

«فتح خون‌» سید مرتضی آوینی از این معدود کتاب هاست‌. فتح خون نوشته شهید سید مرتضی آوینی است که انتشارات واحه آن را منتشر کرده است.

فتح خون دو جنبی است. یک جنبه به شرح وقایع و ماجراهای سال 60 و 61 هجری می‌پردازد و جنبه دوم که از زبان سیدشهید آوینی روایت می‌شود، نوعی تحلیل عمیق و انقلابی از همان وقایع و ماجراهاست و در واقع بخش برجستة کتاب نیز همین تحلیل متفاوت شهید آوینی است‌.

راوی در «فتح خون‌» از موضع یک انسان عارف سخن می‌گوید که زمین را آینة آسمان می‌بیند و به ظواهر کفایت نمی‌کند و می‌کوشد در مخاطبه با انسان امروز، او را از پوستة واقعة عاشورا فراتر برده و چشم باطنش را باز کند، تا بتواند عمق واقعه را دریابد.

سید مرتضی آوینی در این نوشتار، کربلا را نه یک واقعه تاریخی که یک حقیقت و آزمون بزرگ برای هرکسی در هر دوره ای می داند که واقعه ای تکرار شدنی است.

بخشی از کتاب:

اكنون امام در برابر تاریخ ایستاده است و به صفوف لشكریان دشمن كه همچون سیل مواج شب تا افق گسترده است ، می نگرد . به عمرسعد درحلقه صنادید كوفه چه باید گفت؟ وا اسفا كه كلام را از حقیقت جز نصیبی اندك نیست ،‌ واز آن بدتر، سیمرغ بلند پرواز دل رابگو كه اسیر این قفس تنگ و بال های شكسته است.چه روزگار شگفتی ! مردی با بار عظیم مظهریت حق،اما ... با چهره ای انسانی چون چهره دیگران و جثه ای كه از دیگران بزرگ تر نیست....

کتاب فتح خون نوشته شهید سید مرتضی آوینی است و  انتشارات واحه آن را منتشر کرده است.

کتاب آه

{ کتاب های مربوط به قیام حضرت سیدالشهدا (علیه اسلام) / معرفی شده در برنامه عصرگاهی رادیو یزد }

کتاب آه / یاسین حجازی/ انتشارات حکمت

" کتاب آه" بازخوانی مقتل حسین ابن علی (علیهما السلام) است که یاسین حجازی ویراستاری و انتشارات حکمت کرده است.

اآهین کتاب درواقع بازخوانی کتاب " دمع السجوم فی ترجمه نفس المهموم " تالیف شیخ عباس قمی با ترجمه ابوالحسن شعرانی است  که آقای یاسین حجازی با ویراستاری خود سعی کرده تا حدودی از سختی و نامفهوم بودن متن کتاب اصلی کاسته و برای مخاطب عصر حاضر قابل فهمش کند.

البته در انتهای کتاب، بخشی تحت عنوان واژه نامه به معنی کردن واژه های قدیمی پرداخته است.

حجازی در مقدمه کتاب به طور مفصل درخصوص ویرایش کتابش توضیح داده است.

به نظرم یکی از بهترین کتاب هایی که می توان در این ایام مطالعه کرد همین کتاب آه است. آدم را با وقایع و برخی جزییات حرکت امام حسین(علیه اسلام) آشنا می کند. البته مقاتل دیگر نیز هست اما این مقتل چون از تکلف نثر متن اصلی کم کرده و ضمنا رعایت امانت نموده، اهمیت دارد.

در صفحه ۴۳۸ کتاب آه٬ که لحظه ورود کاروان اسرا به کوفه است٬ چنین می‌خوانیم:

چون ابن سعد با اسیران نزدیک کوفه رسید،مردم شهر به نظاره گرد امده بودند. زنی از اهل کوفه از بلندی بر اسیران مشرف گشت و گفت: « شما اسیران کدام طایفه اید؟ »
گفتند: «اسیران آل محمد{ صلی الله علیه و آله }»
آن زن فرود آمد چادر و مقنعه و جامه های دیگر بیاورد به آنان داد تا خویش را بپوشیدند.
زنان کوفی زاری کردند و گریبان چاک کردند و مردان هم با آنها بگریستند.
علی بن حسین{ علیه السلام } بیمار بود و از بیماری ناتوان و به آواز ضعیف گفت: « اینان بر ما گریه می کنند، پس ما را که کشت؟!»

کتاب آه را انتشارات حکمت در ۵۷۹ صفحه به چاپ رسانیده است.

هیروشیما جو

در تاریخ بشریت، گاه فاجعه هایی رخ داده که هرگز از ذهن انسان و از صفحه های تاریخ پاک نخواهد شد. وقوع دو جنگ جهانی دوم و خسارت های انسانیِ ناشی از آن در زمره این فجایع است. اما فاجعه و جنایتی که این دو جنگ را هم تحت الشعاع خود قرار داد، بمباران اتمی هیروشیما و ناکازاکی توسط دولت آمریکا بود!

در باره این جنایت بزرگ و تلخ تاریخی کتاب های زیادی نوشته شده است. یکی از این کتاب ها، داستانی است با نام هیروشیما جو.

هیروشیما جوداستان « هیروشیما جو »  نوشته مارتین بوت ( martin booth ) نویسنده انگلیسی است که درباره بمباران اتمی هیروشیما توسط آمریکا در طول جنگ جهانی دوم می باشد.

داستان از وقتی شروع می شود که کاپیتان جوزف سندینگام با انفجار بمب اتمی در هیروشیما و فرار نگهبان های اردوگاه، از زندانِ کارِ اجباری آزاد شده و به جای اینکه مثل بقیه مردم از شهر بگریزد، برای پیدا کردن دوستش که یک کارگر ژاپنی اهل هیروشیما است، سوار بر دوچرخه به سمت هیروشیما حرکت می کند.

آنچه که جوزف می‌بیند و روایت می‌کند، جهنمی است سوزان، که از هر گوشه اش آتش و دود بلند می‌شود. گروه اندک مردم که کشته نشده‌اند، درحالی که زخمی اند، به سرعت از شهر فرار می‌کنند تا خودشان را نجات دهند.

در واقع داستان گزارشی است از خون و مرگ و ویرانی و سرگردانی انسان های در‌به‌در که شهر و زادگاهشان در اثر انفجار بمب اتمی آمریکایی ها به یکباره یه جهنمی از آتش تبدیل شده است. جهنمی که در آن گروه زیادی از مردم بی دفاع به خاک و خون کشیده شده و یا درمیان شعله های آتش سوخته و خاکستر شده اند.

فضای داستان فضایی است تراژیک و غیرقابل تصور که نمونه ای است از جنایت های بی شمار آمریکایی ها که به جای مبارزه در میدان جنگ، با انداختن بمب اتمی در شهرهای هیروشیما و ناکازاکی باعث از بین رفتن و زخمی شدن گروه  زیادی از مردم بی دفاع و بی گناه شدند.

مارتین بوت انگلیسی با نوشته این داستان، مثل یک فیلم مستند، اوج جنایت بشری را به نمایش گذاشته است.

گرچه نباید فراموش کرد دولت ژاپن در این رابطه خود به عنوان یکی از آغازگران جنگ جهانی دوم و تجاوز به خاک کشورهای آسیای شرقی گناهکار و مقصر است، اما با این همه نباید فراموش کرد که آنهایی که در شهرهای هیروشیما و ناکازاکی زندگی می کردند، مردم عادی بودند که نه در جنگ دخالت مستقیم داشتند و نه در کشتن آمریکایی ها در طول جنگ!

جنایتی خیلی بزرگ تر و هولناک تر از حمله و هجوم آلمان نازی به کشورهای اروپایی.

نویسنده داستان که یک انگلیسی است، از دیدگاه طرفین جنگ، در جبهه مخالفین ژاپن قرار می‌گیرد؛ ژاپنی که در طول جنگ جهانی دوم عضو گروه متحدین بود و با آمریکا مستقیم درگیر جنگ شد. با این حال نویسنده با انگیزه عاطفه انسانی نمی‌تواند فاجعه هیروشیما را نادیده بگیرد و داستانی می‌نویسد با نام هیروشیما جو  که در نوع خود ضمن به تصویر کشیدن فجایع جنگ، به عنصر پایداری انسان و نوع‌دوستی جدا از جنگ و درگیری می پردازد. ( آشنایی با ادبیات مقاومت جهان، ضیاءالدین ترابی، صص 145-146)

درواقع ارزش این داستان این است که از نگاه یک انگلیسی که خود هم‌پیمان و همدست آمریکا در جنگ بوده نوشته شده و این جنایت آمریکا را به تصویر کشیده است.

یادمان نرود که آمریکا همواره یکی از جنایت کاران جنگی و انسانی بوده و هیچ‌گاه از به کاربردن خشونت در راستای تامین منافع خود ابایی نداشته و نخواهد داشت.

-------------------------------------------------------------------

* معرفی این کتاب را در کتاب آشنایی با ادبیات مقاومت جهان تالیف ضیاءالدین ترابی خواندم. فکر کنم هنوز در ایران ترجمه نشده یا حداقل جستجوی من نتیجه ای نداشت.

جام جهان بین

کتاب جام جهان‌بین اثری است از دکتر محمدعلی اسلامی‌ندوشن که نشر قطره آن‌را درسال ۸۲ منتشر کرده است.

این کتاب در واقع مجموعه مقالات و سخنرانی های دکتر اسلامی ندوشن است که اکثراْ هم مربوط به سال‌های دهه ۴۰ شمسی می باشد. محور موضوعات کتاب ادبیات تطبیقی و در مواردی نیز ادبیات مقایسه ای است و علاقمندان به این مباحث می توانند مطالب نابی را در این کتاب مطالعه کنند.

آنچه که از پی نوشت برخی مقالات برداشت می شود این است که ایشان این مطالب را در تدریس خود به کار می‌برده اند و مجلاتی مانند نگین و یغما نیز قبلاً برخی را منتشر کرده اند.

عنوان مقالاتی که بر اساس سخنرانی های ایشان در کتاب جام جهان بین آمده: ادبيّات‌ در عصر فضا، خصيصه‌ شاهكارها، خواننده‌ و نويسنده‌، سودابه‌ و فدر، ويس‌، خيّام‌ و فردوسي‌، خويشاوندي‌ فكري‌ ايران‌ و هند، تأثير اروپا در تجدّد ادبي‌ ايران‌، حسنك‌ وزير يك‌ سرنوشت‌ ممتاز، جهان‌ بيني‌ ابوالفضل‌ بيهقي‌، آيا ويس‌ و رامين‌ يك‌ منظومة‌ ضدّاخلاقي‌ است‌؟، ادبيّات‌ و اخلاق‌، ادبيّات‌ ايراني‌ و اخلاق‌ می باشد.

بخش بعدی کتاب که با عنوان  افزودگي‌  جدا شده است شامل چند دست‌نوشته دکتر اسلامی در مقدمه چند کتاب است که شامل فردوسي‌ و شاهنامه‌ ، مُل‌ و تأمّل‌ در رباعی‌هاي‌ خيّام‌، دنياي‌ دلخواه‌ جلال‌ الدين‌ مولوي‌، سعدي‌ و رمزو رازش‌، گوته‌ و حافظ‌؛ عشق‌ پيرانه‌ سر می باشد.

پایان‌بخشِ کتاب جام جهان بین نیز که با عنوان ضميمه‌ درج شده، برخی مطالب درباره نقد ادبی و اصول ادبیات تطبیقی و نیز شعر و اوضاع و احوال شاعران جدید و تعریف انواع ادبی و برخی سبک های ادبی معروف است.

چند مطلب کتاب واقعاً خواندنی و ارزشمند است مانند مقایسه داستان سودابه در شاهنامه و داستان فِدر نوشته راسین. بحث مفصلی هم که درباره منظومه ویس و رامین  و اخلاقی بودن یا نبودن آن شده حقیقتاً قابل استفاده است.

هچنین بحثی که درباره مقایسه دنیای گوته شاعر آلمانی با اشعار حافظ و الهام گیری این شاعر آلمانی از دیوان حافظ شیرازی در پیری می‌شود، زیبا و دلنشین است.

نکته جالب و مهم این است که این مطالب در دهه ۴۰ یعنی حدود ۵۰ سال پیش توسط دکتر اسلامی مطرح شده که نحوه بیان آنها کاملاً امروزی و شیوا است.

همچنین نگاه و نظر ایشان درباره تجدّد و مدرنیته و عصر صنعت در مطلب اول یعنی ادبیات در عصر فضا جالب است. ایشان با نگاه انتقادی خود، خالی بودن تجدّد و مدرنیته از روح انسانی را به چالش می‌کشند.

البته در جایی هم به تفاوت هدف دین و ادبیات می پردازد که جای تامل دارد و نظرشان را نمی‌توان پذیرفت.

این کتاب را به آنهایی که علاقمند به حوزه نقد ادبی و مخصوصاً ادبیات تطبیقی هستند پیشنهاد می‌کنم.

حماسه غدیر

از اساس نیتم نقد و معرفی کتاب هایی بوده که خوانده و یا می خوانم. اما چون به تناوب و در برنامه های مختلف در رادیوی استانی یزد معرفی کتاب دارم، زین پس کتاب های معرفی شده در رادیو را نیز در خاکریزهای کاغذی می‌گذارم.

این هفته به مناسبت عید غدیر، در برنامه " پیدای پنهان "  کتاب حماسه غدیر معرفی شد.

( ادامه مطلب)

ادامه نوشته

ساختار و عناصر داستان ( طرح داستان)

یکی دیگر از کتاب های خوب و روانی که در زمینه تشریح عناصر داستانی نوشته شده، کتاب ساختار و عناصر داستان؛ طرح داستان، تالیف کامران پارسی نژاد است.

این کتاب در سال های ۷۷ و  ۷۸ توسط انتشارات حوزه هنری منتشر شده و در اصل بنا بوده جلد اول از مجموعه «ساختار و عناصر داستان» باشد.

طرح داستاندر این کتاب، طرح داستان که يكى از عناصر مهم و اصلیِ تشكيل دهنده داستان است از جوانب مختلفی مانند طرح و درونمايه، طرح و كشمكش، طرح و شخصیت داستان، طرح و زمان و... سعى درمعرفى عنصر مذكور و رفع ابهامات و شبهات پيرامون آن دارد.

نويسنده پس از معرفى انواع طرح در داستان، تفاوت هاى خلاصه‏ داستان و طرح داستان، كشمكش در ساختمان داستان و حالت تعليق را در سه داستان كوتاه مورد بررسى قرار داده که کمک بسیاری به هضم و فهم مطلب می‌کند.

كتاب در 15 بخش با عناوين «طرح داستان»، «تفاوت طرح باداستان»، «بچه مردم»، «كشمكش»، «داستانى در يك ساعت»،«حالت تعليق»، «دسته گل آبى»، «وحدت طرح»، «طرح و شخصيت‏داستان»، «طرح و درونمايه»، «طرح و زمان»، «طرح و حادثه»، «كاربرد عملى طرح در داستان»، «حذف طرح»، «چند نظريه درباره‏طرح» تدوين شده است.
روان بودن و همه فهم بودن مطالب، مهمترین ویژگی این کتاب است و من شخصاً استفاده های وافری از آن برده‌ام.

با مطالعه این کتاب می توانید اطلاعات خوبی درباره طرح و پیرنگ داستان و ارتباط ان با عناصر دیگر تشکیل دهنده داستان و رمان آشنا شوید.

داستان؛ گام به گام

مدتی است برخی کتابداران و همکاران محترم معرفی کتاب هایی را خواسته اند تا با نقد داستان و فراگرفتن آن آشنا شوند. من مطالعاتی درباره داستان و داستان نویسی داشته ام که البته مختصر و نه حرفه ای بوده است.

برای نقد کردن یک کتاب و بخصوص داستان و رمان، باید با داستان و ساختار داستان آشنا شد. هر رمان و داستانی عناصری دارد که نقاط ضعف و قوت آن بستگی به رعایت آداب داستان نویسی و قوت و ضعف نویسنده در پرداخت عناصر داستان  دارد.

برای آشنایی با کتاب هایی که در این باره نوشته شده و با زبان نسبتا ساده داستان و عناصر آن را بازگو می کند، به تناوب چند کتاب متفاوت معرفی خواهم کرد.

اولین کتاب، " داستان؛ گام به گام " اثر حسین فتاحی است. این کتاب را انتشارات صریر که وابسته به بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش های دفاع مقدس است، منتشر کرده.

البته ویژگی این کتاب این است که اصول و مباني داستان را با نگاهي به آثار جنگ و دفاع مقدس مطرح می کند اما اصل مطالب و توضیحاتی که درباره عناصر داستان ارائه می شود، قابل استفاده برای عموم نیز هست.

متنی که فتاحی نوشته، بسیار ساده و خوشخوان است. سعی کرده عبارات و اصطلاحات خیلی تخصصی و مبهم برای خواننده عادی را به کار نبرد.

این کتاب ۱۰ فصل دارد: داستان و غير داستان، پيرنگ داستان، زاويه ديد، شخصيت پردازي، روايت يا پرداخت داستان، نثر داستاني، لحن، زندگي نامه داستاني، رمان خاطره.

در انتهای اکثر فصل ها نمونه ای از داستان های مطرح نیز آورده شده تا مخاطب در همان لحظه بتواند با موضوع ارتباط برقرار کند. مثلاً داستان های "بار" از مجید قیصری، "آتش به اختیار" از بایرامی، "فال خون" از غفارزادگان، "پیرمرد بر سر پل" از همینگوی و ... برای آشنایی مخاطب با مباحث مطرح شده در انتهای چند فصل آورده شده است.

 ان شاءالله در آینده چند کتاب دیگر با موضوع داستان و ساختار داستان معرفی خواهم کرد.

گوهر

یکی از کتاب های خوب نویسندگان استان یزد که متاسفانه مورد بی توجهی نهادهای فرهنگی قرار گرفته، کتاب " گوهر "  نوشته مهدی جعفری نسب اشکذری است. البته ماه ها پیش قرار بود جلسه نقد و بررسی این کتاب توسط واحد فرهنگی اداره کل کتابخانه های عمومی استان یزد برگزار شود. مقدمات کار هم انجام شده و بنده حضوری خدمت مولف محترم نیز رسیدم و با ایشان هماهنگی کردم اما گویا برنامه فراموش شد و ...

اما موضوع كتاب «گوهر» چیست؟ گوهر در واقع خاطرات خود نوشت مهدي جعفري نسب اشكذري است كه در سه فصل با نام «تا آغاز انقلاب اسلامي»، «تا آغاز دفاع‌مقدس» و «دفاع‌مقدس» نوشته شده و انتهای آن نیز با 27 عكس و  چند سند به پايان مي‌رسد.

اینها توصیف ظاهری کتابی است که من فقط دیده ام و هنوز فرصت مطالعه آن را پیدا نکرده ام. لذا در ادامه معرفی مخلوطی از چند سایت و نشریه برای آشنایی مخاطبین ذکر می گردد.

خاطرات مولف وقايع دوران انقلاب اسلامی و هشت سال دفاع‌مقدس در جبهه‌ها و خانواده‌هاي درگير جنگ را در بر دارد. نويسنده، کتاب را با پيشينه خانوادگي خود، با هدف آشنايي مخاطب با خاستگاه فرهنگي و اجتماعي‌اش و نيز بينش‌ مردم اشكذر آغاز کرده است.

کتاب «گوهر» از متني ساده و روان برخوردار است. نویسنده در ابتدای کتاب يادآور مي شود که خاطراتي از جنگ و جبهه که خانواده وي و هزاران خانواده ديگر ايراني با خود دارند ، فراموش شدني نيستند . ياد ايثارها و شهادت فرزندان اين آب و خاک چنان بر جان و ذهن و روان بستگان و دوستانشان نقش بسته که جز با رفتن جان به پايان نمي رسد ؛ هر چند ساليان زيادي بگذرد و گذر زمان و چرخش روزگار همه چيز را زير و رو کند.

نويسنده کتاب گوهر در ادامه مقدمه خود، خاطرات و حوادث را عالمي معنوي مي داند که انسان ها در آن سير و سياحت مي‌کنند . خاطراتي که حديث راه پرخون است که هزاران خانواده مثل خانواده جعفري از آن گذشته اند.

مهدي جعفري نسب اين خاطرات را فقط حکايت زندگي و ازدواج و مرگ نمي داند بلکه قصه گروهي از فرزندان آدم و حوا در روزگاري به يادماندني و عبرت آموز مي داند.

فضاي كلي كتاب در اشكذر كليد مي‌خورد و نقطه آغاز كتاب، به دنيا آمدن «گوهر» در سال 1308 است. ماجرا‌هاي كتاب با بزرگ شدن وی و ازدواجش با علي و به دنيا آوردن فرزندانش تا پيروزي انقلاب و هشت سال دفاع مقدس ادامه مي‌‌يابد.

راوي خاطرات، فرزند گوهر است و ماجراها را با توجه به تمام جزیيات آن‌ها و فرهنگ مردم اشكذر بازگو مي‌كند و جريان‌هاي تاريخي سال‌هاي پیروزی انقلاب و هشت سال دفاع‌مقدس را زیر نظر دارد.

در صفحه 231 كتاب، نويسنده از حضور جنگ‌زدگان در اشكذر با توجه به فضاي اجتماعي و فرهنگي آن دوران چنين یاد کرده است: «با شروع جنگ،‌ گروهي از آوارگان و جنگ‌زدگان هم به اشكذر آمدند. آن‌ها را در خانه‌هاي سازماني و بعضي ساختمان‌هاي دولتي و جا‌هاي ديگري كه خالي افتاده بود، جا دادند.

بعضي‌هاي‌شان مختصر وسايلي با خود آورده بودند. كم و بيش با مردم اشكذر مراوده پيدا كردند؛ ولي رنگ پوست‌شان كه سياه‌تر بود، آن‌ها را در اشكذر متمايز كرده بود. اسم‌هايي داشتند مثل جاسم، ‌عبدالله، سمير.

بعضي‌هاي‌شان خيلي خوب با مردم جوش مي‌خوردند و در اشكذر ازدواج ‌كردند و كلا ماندگار شدند. رنگ سياه بعضي‌هايشان كه خيلي پررنگ بود در اوايل مردم اشكذر را به تعجب و تماشا وا مي‌داشت؛ ولي به ‌تدريج براي همه عادي شد.»

چاپ نخست كتاب «گوهر» در قطع رقعي و 366 صفحه، با شمارگان دو هزار 500 نسخه و بهاي 69 هزار ريال توسط انتشارات سوره مهر منتشر شده است.

ضد

فاضل نظری از شعرای جوانی است که اولین مجموعه شعری خود را با نام " گریه های امپراطور" در سال 1383 منتشر کرد.

مجموعه دوم اشعار ایشان دو سال بعد با عنوان " اقلیت" چاپ و روانه بازار شد.
در سال 88 با چاپ سومین اثر این شاعر جوان با نام " آن ها"، مجموعه سه گانه فاضل نظری منتشر شد که با استقبال خوب مخاطبین مواجه شد.
اما به تازگی مجموعه چهارم شعر نظری با عنوان "ضد" منتشر و در نمایشگاه کتاب سال 92 عرضه گردید که شامل غزلیات ایشان است.

در کتاب ضد، ۵۱ غزل از فاضل نظری چاپ شده که حدود ۱۰ تای آنها  بیشتر برایم شیرین نبود. آنچه که در غالب غزل های این کتاب می بینید، فضای افسرده ای است که شاید حال شما را بگیرد!

مثلا چند نمونه از مطلع غزل های این کتاب را مثال می زنم:

* غمخوار من به خانه غم ها خوش آمدی/با من به جمع مردم تنها جمع مردم تنها خوش آمدی (اولین غزل-ص ۱۱)

* من آسمان پر از ابرهای دلگیرم/ اگر تو دلخوری از من، من از خودم سیرم (ص ۲۷)

* فردا اگر بدون تو باید سحر شود/ فرقی نمی کند شب من کی سحر شود (ص ۳۷)

* تنگ آب از روزهای قبل خالی تر شده است/ زندگی در دوستی با مرگ عالی تر شده است(ص ۴۳)

البته چند غزل عاشقانه و دلنشین هم دارد که به دلم نشست. مثل این:

شور دیدارت اگر شعله به دل ها بکشد/ رود را از جگر کوه به دریا بکشد

گیسوان تو شبیه است به شب، اما نه! / شب که اینقدر نباید به درازا بکشد...

غزل صفحه ۷۷ با نام "عاشقان" هم نمونه عالی شعر فاضل نظری است که درباب حادثه کربلا سروده است:

با لبان تشنه آن ساعت که افتادی به خاک

لم تقُل شی سوا قُم یا اخا ادرک اخاک

مشک دور از دست گریان است و قدری دورتر

مانده در صحرا لبی خندان و جسمی چاک چاک

عندما کل یرون الموت احلی من عسل

خاک گلگون را نمی شویند جز با خون پاک

کل من فی الموکب قال خذینی یا سیوف

تشنگان عشق را از جان فدا کردن چه باک

یلمع النور الذی سماه مصباح الهدی

تا قیامت می درخشد این چراغ تابناک

داوری عادل تر از تاریخ در تاریخ نیست

نور هرگز در شب ظلمت نمی گردد هلاک

نگرشی بر آراء و اندیشه‌های پائولو کوئلیو

نگرشی بر آراء و اندیشه‌های پائولو کوئلیو/نویسنده: محمدتقی فعالی/انتشارات سازمان ملی جوانان/ 294 صفحه

یکی از نویسندگانی که آثارش جزو پرطرفدارترین کتاب ها در کتابخانه های عمومی بوده و هست، پائولو کوئلیوی برزیلی است. این نویسنده که آثارش به یک باره در دنیا شهرت پیدا کرد و در تیراژ بالایی به فروش رفت، شخصیت مرموز و قابل تاملی دارد. نهاد کتابخانه های عمومی کشور چندسالی است اکثر کتاب های کوئلیو را جزء کتب وجینی به حساب آورده و ارائه آن در کتابخانه ها را خلاف سیاست های فرهنگی خود می داند. قطعاً کتابداران ما با مراجعینی مواجه می شوند که متقاضی کتاب های کوئلیو هستند و در صورت نبودن کتاب، دلیلش را از کتابدار می پرسند.

از آنجا که معتقدیم کتابدار، مشاور امین جامعه در تغذیه فکری و مطالعاتی است، انتظار می رود با شناخت افکار و جریانات منحرف و مخصوصاً فرقه های شبه عرفانی نوظهور، بتواند وظیفه ذاتی اش را در ارائه کتاب به مراجعین انجام دهد.

کتاب نگرشی بر آراء و اندیشه‌های پائولو کوئلیو اثر محمدتقی فعالی، منبع خوبی برای شناخت افکار و اعتقادات این نویسنده است. آقای فعالی سعی کرده با نگاهی عمیق و واقع‌بینانه، معانی نظری و فکری نحله‌های نوظهور معنوی را که از شرق یا غرب در دو دهه اخیر به کشور وارد شده‌اند بررسی کرده و ابعاد آن را موشکافی کند. کتاب در سه فصل تنظیم شده است. فصل اول به زندگی‌نامه، آثار و عوامل تأثیرگذار در آثار پائولو کوئلیو نظر دارد. در این فصل می خوانید که چرا کوئلیو 3 بار در بیمارستان روانی بستری شده است!

 در فصل دوم کتاب‌های مختلف او معرفی و مورد بررسی قرار گرفته‌اند و فصل سوم، با رویکرد انتقادی، مبانی مؤلفه‌ها و شاخصه‌های تفکر پائولو کوئلیو را هدف قرار داده است و سعی دارد کاستی‌ها و آسیب‌های اندیشه‌های وی را برملا سازد.

جالب است بدانید کوئلیو عضو هیأت مدیره مرکز صلح شیمون پرز، رییس رژیم صهیونیستی است.

 برخی از عنوان‌های مطالب کتاب عبارت‌اند از: دوران کودکی؛ روزگار بعد از کودکی، سه بار زندان؛ ازدواج‌ها و طلاق‌های پیاپی؛ عوامل تأثیرگذار بر کوئلیو؛ مذهب کوئلیو؛ انتقادهایی به کوئلیو؛ جراید کوئلیو؛ پلورالیسم دینی؛ تناسخ؛ نشانه‌شناسی و ...

لازم به ذکر است که این کتاب یکی از کتاب های مجموعه هشت جلدی است که با عنوان کلی جنبش های نو ظهور معنوی منتشر شده است. هر کدام از این هشت جلد با عنوانی خاص به زیور طبع آراسته شده و منبع خوبی برای تحقیق در عرفان های انحرافی است.

کتاب نگرشی بر آراء و اندیشه‌های پائولو کوئلیو در اکثر کتابخانه های عمومی موجود است. چنانچه نیست، حتماً از طریق طرح کتاب من سفارش دهید. با مطالعه این کتاب، خودتان می توانید درباره تاثیرات مطالعه کتاب های این نویسنده برزیلی قضاوت کنید.

پی نوشت........................................................................................................................

* این مطلب برای شماره ۲ نشریه داخلی قفسه باز آماده شده بود که به دلایل نامعلومی اجازه نشر داده نشد!

** در نگارش این معرفی نامه از یک سایت کمک گرفتم که الان یادم نیست چه سایتی بود.

کودک و توفان

چندی پیش جلسه نقد داستان فصل کبوتر با حضور استاد فتاحی برگزار شد. به این بهانه یکی دیگر از داستان های ایشان را معرفی و نقد می کنم.

داستان کودک و توفان کاری است از حسین فتاحی که توسط انتشارات سوره مهر منتشر شده و ویژه نوجوانان به نگارش در آمده است. این داستان  در سال ۶۵ نوشته شده است.

کودک و توفان داستان دانش آموزی است به نام کامبیز که پدرش در رژیم پهلوی یکی از افسران بلند پایه ارتش بوده و بعد از انقلاب از ارتش بازخرید شده است. پدر کامبیز برخلاف بسیاری دیگر از افسران ارتش که نظام جدید و انقلاب اسلامی را پذیرفته و حاضر به تداوم خدمت زیر پرچم جمهوری اسلامی شدند، نگران حال شاهنشاه است و معتقد است که باید او را به میهن برگرداند و این نظام جدید را سرنگون کرد. مادر کامبیز که نگران رفتارهای ضدانقلابی همسرش است، قهر کرده و به خانه پدرش می رود. در اولین روز رفتن مادر، کامبیز متوجه تماس های تلفنی پدرش شده و متوجه می شود قرار است جشنی در خانه شان برگزار شود. با حضور میهمانان در خانه، حس کنجکاوی اش گل کره و او را به بالکن اتاق پذیرایی می کشاند و متوجه می شود که عده ای افسران بلندپایه رژیم شاه دور هم جمع شده و با محوریت یک تیمسار، قصد خراب کاری و ترور دارند. او که در بحبوحه امتحانات ثلث آخر به سر می برد، ماجرا را برای معلم انقلابی خود تعریف می کند و قرار می شود با ضبط صوت، محتوای جلسات خانه شان را برای معلم شان ضبط کند. با همکاری کامبیز و آقای حیدری، برخی اقدامات خرابکارانه ارتش رهایی بخش ایران لو رفته و خنثی می شود. کامبیز در همه احوال نگران آینده پدرش و دستگیری اوست. یک روز بعد از امتحان، آقای حیدری کامبیز را به پارک لاله می برد و او  متعجبانه حضور افسران ارتش رهایی بخش را مشاهده می کند که پدرش نیز در محل حضور دارد. کامبیز مطمئن می شود پدرش نیز جزء دستگیر شدگان خواهد بود اما بعداْ متوجه می شود که او از عقاید و رفتارهای خود پیشمان شده و با پاسدارها همکاری کرده است.

اولین نکته درمورد کودک و توفان، عنوان انتخاب شده برای داستان است که به نظر می رسد سنخیت و ارتباطی با داستان ندارد. در وهله اول اینکه کامبیز کلاس دوم راهنمایی است و اصولاً در هیچ عرفی به این سن، کودک اتلاق نمی گردد. علاوه بر این، آنچه که کامبیز با آن مواجه می شود قابلیت عنوان توفان را ندارد. او با حوادثی توام با دلهره و اضطراب روبرو می شود که البته با کمک و مشورت آقای حیدری، معلم پاسدارش، از این دلهره و اضطراب کاسته می شود. به هرحال می شد عنوان بهتر و با مسماتری برای این داستان انتخاب نمود.

از آنجا که داستان برای نوجوان نوشته شده، روایت خطی و ساده ی انتخاب شده برای داستان، خوب و منطقی در آمده است. همچنین کشمکش ها و هول و ولاهای داستان متناسب با رده سنی نوجوان قابل قبول است.

کامبیز به عنوان یک فرزند، بین پدرش و مردم باید یکی را انتخاب کند. روز اول این دلهره و کشمکش در او زیاد است و باعث می شود امتحان ریاضی اش را خراب کند. او هنوز در تردید انتخاب خود به سر می برد که شهادت پدر یکی از همکلاسی ها، رفتن به مراسم ختم او و صحبت های آقای حیدری درباره کشتار مردم بی گناه به دست ضد انقلاب و ارتش رهایی بخش ایران، به کمکش آمده و راه انتخاب او را مشخص می کند. اما همچنان نگران آینده پدر است و از آقای حیدری می خواهد کاری کند که برای پدرش مشکلی پیش نیاید.

در واقع این کشمکش و نگرانی فرزند برای پدر، به باورپذیر شدن داستان کمک شایانی می کند.

نکته دیگر، نامشخص بودن تاثیر خان عمو و نیز چگونگی پشیمان شدن پدر کامبیز است. خان عمو، عموی کامبیز  است که در تبریز زندگی می کند و هرگاه مشکلی در خانوداه بوجود می آید به تهران آمده و مشکل را حل و فصل می کند. او تنها در یک صحنه در داستان حضور دارد که در منزل پدربزرگ کامبیز چند جمله ای صحبت می کند. با توجه به اینکه خان عمو نیز همراه انقلاب نیست و در صحبت هایش چیزی در تایید انقلاب اسلامی نمی گوید، چگونه در تغییر نظر برادرش تاثیر گذاشته و او را متقاعد می کند؟!

بهتر بود این تغییر مسیر و پشیمانی پدر کامبیز کمی باز می شد و اینقدر سربسته تمام نمی شد.

اما یک کار بجا و خوب نویسنده، تقسیم داستان به چند بخش است که با عناوین مختلف جدا شده است. با توجه به مخاطب داستان، باید دقت داشت که حوصله مطالعه یک داستان توسط نوجوان، به اندازه بزرگسالان نیست و تقطیع داستان به چند بخش ضروری است. گرچه من یک نفس کتاب را خواندم اما مطمئنم یک خواننده نوجوان کمتر از دو یا سه مرتبه نمی تواند داستان را تمام کند.

چند مورد نیز اغلاط املایی و نگارشی در داستان بود که از دست نویسنده و ناشر در رفته است.

به طور کلی کودک و توفان داستان خوب و ارزشمندی برای نوجوانان است. البته تناسب با سن نوجوانان، دلیلی بر نخواندن توسط بزرگسالان نیست!

شب های بی مهتاب

شب های بی مهتاب/ خاطرات آزاده شهاب الدین شهبازی/ تدوین: محسن کاظمی/ انتشارات سوره مهر
«شب های بی مهتاب» خاطرات اسیر آزاد شده ایرانی سرهنگ شهاب الدین شهبازی است که کار مصاحبه و تدوین آن توسط پژوهشگر و نویسنده فعال عرصه تاریخ انقلاب، آقای محسن کاظمی انجام شده و انتشارات سوره مهر آن را منتشر کرده است.
 این کتاب در ده فصل به بیان خاطراتی از شهاب الدین شهبازی از سال های آغازین انقلاب، شروع جنگ، سال های جنگ و دوره اسارت وی می پردازد.

سرهنگ شهبازی، افسر ژاندارم سال های آخر حکومت پهلوی است که پس از پیروزی انقلاب اسلامی، عهده دار فرماندهی پاسگاه مرزی در هویزه می شود. با شروع جنگ تحمیلی ایشان و گروهان تحت امرش در وضعیتی کاملاً نا برابر به دفاع در مقابل تهاجم دشمن بعثی اقدام می کنند. بعد از حدود دو ماه نبرد و مقاومت حماسه انگیز در حالی که زخمی شده, به اسارت دشمن در می آید که این اسارت ده سال طول می کشد.

فصل اول کتاب شب های بی مهتاب، خاطرات دوران کودکی و حضور در ژاندارمری و مبارزات پیش از انقلاب راوی است.
در فصل دوم ناآرامی های قبل از جنگ در نوار مرزی و آغاز جنگ و نیز نحوه اسارت سرهنگ شهبازی مطرح می شود.
 از فصل سوم کتاب، که «به رنگ زرد» نام دارد، خاطرات دوران اسارت ایشان شروع می شود. از این فصل به بعد در واقع خواننده با فضای کلی و بعضاً مصداقی دوران اسارت رزمندگان اسلام آشنا می شود.

مباحثی درباره نحوه برگزاری عزارداری عاشورا، شخصیت روحانی بزرگوار، حاج آقای ابوترابی، مقابله اسرا با پخش فیلم موهن حضرت امام، توصیفاتی از اردوگاه شماره ۵ تکریت، روال روزمره یک روز در اردوگاه، گروه بندی هایی که بعثی ها بین رزمندگان ایجا می کردند، جنگ رسانه ای بعثی ها، آسیب ها و فشارهای روحی، پایداری اسرا بر موضع انقلابی و اعتقادات و باورهای خودشان و مطالبی از این دست در فصل های 3 تا 10 مطرح می شود که برای مخاطب بخصوص نسل جوان جالب و قابل تامل است.

در فصل دهم و پایانی با عنوان «پایان شب سیه» اتفاقات پیرامون پذیرش قطعنامه ۵۹۸، رحلت حضرت امام و دوران پایانی اسارت مطرح شده است.
 ۵ تصویر از مکاتبات و ۴ عکس از دوران اسارت این آزاده زینت بخش صفحات پایانی این کتاب است.

وجه بارز خاطرات شهبازی در این کتاب، در جریان شناسی سیاسی- ایدئولوژیک دوران اسارت است که مرزبندی ها و دسته بندی های بخشی از اسراء را به دست می دهد. شاید این ویژگی را به ندرت در سایر کتاب هایی ببینیم که موضوع آنها خاطرات آزادگان و وضعیت اسارت رزمندگان در عراق باشد.

ویژگی بارز دیگر این کتاب این است که برخلاف رویه ثابت کتاب های خاطرات آزادگان، صرفاً به بیان شکنجه ها و اذیت و آزارهای بعثی ها نپرداخته و حتی این مباحث قسمت کمی از این خاطرات را در بر می گیرد. شهبازی بیشتر بر مسائل سیاسی، معنوی، نفوذهای بعثی ها و ... تاکید دارد تا ترسیم صحنه های دهشتناک شکنجه عراقی ها.

این نوع نگاه از آن جهت ارزشمند است که تاکنون اطلاعاتی که نسل من یعنی جوانان جنگ ندیده، از وضعیت اسارت رزمندگان در عراق دارد، به برخی ابزارها و شیوه های ناجوانمردانه شکنجه بعثی ها بوده و کمتر درباره جریانات و اتفاقات فرهنگی و سیاسی و معنوی اسارت شنیده و خوانده ایم.

اگر سایر آزادگان عزیز نیز در کنار بیان خاطرات و خطرات شکنجه محور خود در زمان اسارت، نگاهی هم به این مسائل داشته باشند، هنر خود را کامل کرده اند.

 در بخشي از کتاب آمده است: «در آن لحظه غرور خود را خرد شده مي‌ديدم. باور کردني نبود، من، شهبازي گرفتار دشمن شده باشم. آن لحظه تلخ‌ترين و ناراحت کننده ترين لحظه عمرم بود، بيست و پنج آبان ماه هوا گرگ و ميش بود، صداي جر و بحث عراقي‌ها مرا از شوک در مي‌آورد، آن‌ها با هم اختلاف پيدا کرده بودند که ما را با خود ببرند يا بکُشند و خلاص شوند. بالاخره تصميم خود را گرفتند و ما را به داخل نفربر انداختند و به دب حردان بردند، دب حرداني که به اشغال عراقي‌ها درآمده بود، آن منطقه مرکز فرماندهي‌شان بود. در دب حردان ساعت مچي‌ام را گرفتند. دست‌ها و چشم‌هايم را بستند و همراه آن سرباز داخل يک سنگر انداختند و...»

مروری اجمالی بر چند اثر از سیدناالشهید آوینی

سیدشهیدان اهل قلم

درک عالم سیدنا مرتضای آوینی کاری ساده نیست. آوینی را سید شهیدان اهل قلم خوانده اند و این لقب شاید تنها یکی از وجوه وجودی سید مرتضی را به تصویر بکشد.

مرتضای آوینی تراز روشنفکری و هنرمندی انقلاب اسلامی بود. در دوره ای که روشنفکری خلاصه شده در تفکر مدرن و ماده انگاری خلاصه می شد، آوینی مقالات توسعه و مبانی تمدن غرب را می نوشت و از فساد سینمای سرمایه داری می گفت.

روایت فتح او ماندگار شد و تا یاد و خاطره دفاع مقدس باقی است، روایت فتح هم به عنوان سند تصویری رشادت و هنرمندی بزرگمردان  آسمانی هست.

اما آوینی بزرگ را در کتاب هایش بهتر می توان شناخت. در این نوشتار معرفی اجمالی خواهیم داشت بر چند کتاب مطرح شهید آوینی:

دوره سه جلدی " آینه جادو " مجموعه مقالات سینمایی شهید آوینی است و تنها کتابی است که در زمان حیات وی و با نظارتش منتشر شده است. این مجموعه سه جلدی هم تجربیات آوینی از مستندسازی و فیلم سازی است و هم برداشت ها و دیدگاه های وی درباره ابعاد وجودی سینما که البته با نگاهی فلسفی و عرفانی نگاشته شده است.

" توسعه و مبانی تمدن غرب " کتابی است در باب غرب شناسی که مقوله توسعه و نسبت آن را با تفکر دینی و انقلاب اسلامی واکاوی می کند. این اثر که مجموعه مقالات است در سال های آخر دهه 60 نوشته شده و منبع خوبی برای شناخت مبانی تمدن غرب است.

یکی از پر مخاطب ترین آثار منتشر شده از شهید آوینی "حلزون های خانه به دوش " است. این کتاب که بر خلاف سایر کتاب ها کمتر تعابیر فلسفی و عرفانی و اصطلاحات پیچیده در آن دیده می شود، مقابله ای است که آوینی با جریان منورالفکری مدعی در آن دوران داشته است. محتوای کتاب، مقالاتی است که آوینی در پاسخ به مقالات و یا در نقد دیدگاه ها و عملکرد جریان منورالفکری و در ماهنامه سوره منتشر می کرد.

به جرات می توان یکی از بهترین و گیرا ترین کتاب هایی که در باب کربلا و واقعه عاشورا نگاشته شده را " فتح خون " مرتضای آوینی نامید. فتح خون دو جنبی است. یک جنبه به شرح وقایع و ماجراهای سال 60 و 61 هجری می‌پردازد و جنبه دوم که از زبان سیدشهید آوینی روایت می‌شود، نوعی تحلیل عمیق و انقلابی از همان وقایع و ماجراهاست و در واقع بخش برجستة کتاب نیز همین تحلیل متفاوت سید است‌.

آوینی در این نوشتار، کربلا را نه یک واقعه تاریخی که یک حقیقت و آزمون بزرگ برای هرکسی در هر دوره ای می داند. سید شهید کربلا را تکرار شدنی می داند. فتح خون در 10 فصل نوشته شده است.

اگر مجموعه روایت فتح را دیده اید و می خواهید متن گفتارهای شهید آوینی را هم بخوانید، کتاب "گنجینه آسمانی" این کار را کرده است. مجموعه گفتارهای آوینی در مستندات روایت فتح به همت موسسه روایت فتح پیاده شده و با عنوان گنجینه آسمانی منتشر شده است.

از دیگر کتاب های منتشر شده آوینی، "رستاخیز جان " است. این کتاب ارزشمند مجموعه‌ای است از مقالات آوینی با موضوع هنر، ادبیات و فرهنگ. مقالات این کتاب در چهار بخش دسته ‌بندی شده و مباحثی چون نوروز و فرهنگ ایرانی، هنر و ارزش ها، تاثیرات ویدئو و ... را شامل می شود.

اما اعتقادات سیاسی و اندیشه حکومتی سیدنا آوینی را در کتاب " آغازی بر یک پایان " باید جستجو کنید.
آغازی بر یک پایان در چهار بخش تنظیم شده است. بخش اول نوشته هایی در سوگ امام خمینی (ره) و تبیین جایگاه ایشان در« تاریخ حیات باطنی انسان » است. بخش دوم چند مقاله درباره مبانی حکومت دینی و نظام ولایت فقیه ، خصوصاً‌ در تقابل سیاسی در عالم متجدد و غربی را در بر می گیرد. بخش سوم کتاب به فاجعه نسل کشی مسلمانان در بوسنی و هرزه گوین اختصاص دارد و تشکیل «امت متحد اسلامی » به مثابه راهی برای مواجهه با «‌سیطره نظم نوین و آمریکایی بر جهان » پیشنهاد شده است. و بالاخره در بخش چهارم و پایانی کتاب، نگارنده انقلاب اسلامی ایران را دلالتی تأویلی بر سپری شدن عصر تمدن غرب می داند و بشارت می دهد که تا «آن وضع موعود که انسان در انتظار اوست فاصله ای چندان باقی نمانده است.»

از دیگر آثار شهید آوینی، سفر به سرزمین نور، شهری در آسمان، فردایی دیگر، مرکز آسمان و نسیم حیات است که جای خواندن دارد.

{ این نوشتار با بهره گیری  اندکی از سایت پاتوق کتاب نوشته شده است. }

پی نوشت......
* این فیلم را حتما ببینید: (شهید سید مرتضی آوینی)

روایت زندگی شهید حسن باقری

کتاب «روایت زندگی شهید حسن باقری» به کوشش سعید علامیان از سوی موسسه فرهنگی شهید باقری منتشر شد. 
در میان افراد شاخص و نخبگان سال‌های انقلاب و دفاع مقدس، شخصیت شهید حسن باقری (غلامحسین افشردی) به عنوان یکی از بنیانگذارن مکتب دفاعی امام خمینی (ره) وانقلاب اسلامی همواره درخششی خیره کننده داشته است و در طی سالیان پس از جنگ نوسندگان وهنرمندان زیادی به نوشتن زندگینامه وی علاقه‌مند بوده‌اند.

این موضوع از چند جهت می‌تواند مورد توجه قرار بگیرد. از سویی شهد باقری طی دوران کوتاه فرماندهی خود در هشت سال دفاع مقدس، ادبیاتی را به مباحث دفاعی وارد کرد که تا پیش از آن هرگز سابقه نداشته و ماحصل این تحول، رواج فرهنگ علوی  و عاشورایی در میدان‌های نبرد بود و از سوی دیگر زندگی پرشور وی در سال‌های جوانی و قبل از آغاز جنگ و پیروزی انقلاب نیز از حیث کیفی می‌تواند برای بسیاری جوانان نسل امروز قابل اعتنا و در خور توجه باشد.

کتاب روایت زندگی شهید باقری که به کوشش سعید علامیان و از سوی موسسه فرهنگی شهید باقری منتشر شده است، نخستین مجلد از مجموعه روایتی سه جلدی درباره زندگی شهید باقری از بدو تولد تا زمان شهادت اوست که بر مبنای گفتگو با بیش از 150 راوی شکل گرفته و از میان آنها می‌توان به مصاحبه‌هایی با شهد محمدابراهیم همت، شهید مهدی زین‌الدین، شهیدمهدی باکری و شهید حمید معینیان در سال 1362 و گفتگو با شهید صیاد شیرازی در سال 1375 و مصاحبه با شهید داوود کریمی در سال 1383 اشاره کرد.

علاوه بر این برخی از مصاحبه‌های موجود در این کتاب که به تناوب در بخش‌های مختلفی از آن به کار گرفته شده است، مصاحبه‌هایی به صورت مکتوب با برخی سرداران دفاع مقدس هم به چشم می‌خورد. اغلب گفتگوها با شاهدان حاضر در این کتاب که در قید حیات هستند نیز از سال 1386 به بعد که نگارنده تالیف این کتاب را آغاز کرده است، به انجام رسیده است.

علامیان برای تالیف این کتاب خاطرات را بر مدار توالی زمان تدوین کرده و به صورت قطعات روایتی در فصل‌های مختلف  و جلدهای بعدی آن گنجانده است. شروع خاطرات راویان در فرآیند تدوینٰ بر اساس تاریخ نخستین ارتباط آنها با حسن باقری است؛ حتی اگر راوی خاطراتش را از زندگی خود در قبل و یا بعد از انقلاب آغاز کرده باشد.

همچنین این مصاحبه‌ها به صورت کامل و بدون هیچ دخل و تصرفی بر اساس متن گفتار راویان در کتاب درج شده است و حتی لحن و زبان آنها نیز در روایت مورد توجه و اعتنا قرار گرفته است.

علامیان همچنین در این کتاب عنوان داشته است که به دلیل حجم بالای اسناد بر جای مانده از شهید باقری، توانسته امکان تلفیق روایت و سند را برای مولف خود فراهم کند تا محتوای رایات به وسیله اسناد محکم و استوار شود.

در بخشی از این کتاب محسن رضایی، فرمانده وقت سپاه پاسداران در دوران دفاع مقدس در خاطره‌ای از روزهای آغازین جنگ عنوان می‌کند:

در روزهای اول جنگ، هیچ کس چیزی نمی‌دانست و از پیشروی‌های دشمن هیچ اطلاعی نداشتیم. همه گیج بودند. به داوود کریمی گفتم: شما اینجا یک ستاد درست کن و جلو نرو. بچه‌هایی را که از جاهای مختلف می‌آیند در گلف سازماندهی کن. به حسن باقری گفتم: شما کاری با ساماندهی نداشته باش. دنبال اطلاعات برو و اطلاعات نظامی را تاسیس کن. کسی از سپاه نبود که عملیات را به دست بگیرد. آقای شمخانی را به عنوان فرمانده سپاه جنوب گذاشته بودیم. همه بار فرماندهی بر عهده ایشان بود. بعد از مدتی غلامعلی رشید از دزفول و رحیم صفوی از کردستان به آنها پیوستند. عملیات جنوب را زیر نظر فرماندهی جنوب تاسیس کردند. حسن هم شروع به بنیان‌گذاری اطلاعات نظامی کرد.

کتاب روایت زندگی شهید حسن باقری در 2500 نسخه و با قیمت 14000 تومان منتشر شده است.

منبع: خبرگزاری مهر- گروه فرهنگ و ادب